Reyting ölçümünde skandal
Ekranda reyting ölçümüne hazırlanan TNS'nin denek havuzu için 'sağlıksız' raporu verildi.
Televizyon kanallarının izlenme oranlarıyla birlikte, dev reklam pastasının nasıl dağılacağını da belirleyen reyting sistemi yeniden başlamak için gün sayarken yeni bir skandal patlak verdi. Denek listelerinin yapımcı şirketlerin eline geçmesi nedeniyle oluşturulmaya başlanan yeni denek havuzunda da sağlıksız yöntemler uygulandığı, hanelerin masa başından seçildiği, listelerin gizlenmediği öne sürüldü. Bazı denek adayları ‘tüketici eğilimi’ anketine katıldıklarını zannetti. İddiaya göre işten ayrılırken gizli denek listesini de yanında götüren bir anket görevlisi ise karakolda biten kavgadan sonra listeyi 20 bin lira karşılığında geri verdi.
AGB’den alınmıştı
Aralık 2011’de İstanbul Üsküdar Savcılığı’nın talimatıyla başlatılan reyting soruşturmasında, ölçüm yapılan deneklerden 1070’inin adres bilgilerinin deşifre olduğu, dizi yapımcılarının para karşılığı denekleri yönlendirerek istedikleri programı birinci yapabildiği iddia edilmişti. Polis, ölçüm şirketi AGB ile birlikte birçok yapım şirketini basmıştı. Bu gelişmeler üzerine Televizyon İzleme Araştırma Komitesi (TİAK), AGB ile olan sözleşmesini sona erdirmişti. TİAK, ardından da reyting ölçümü için TNS Piyasa Araştırma ve Danışmanlık Ticaret ile anlaşmıştı.
TNS, ‘denek havuzu’ oluşturmak için Türkiye İstatistik Kurumu’ndan denek olabilecek özelliklere sahip yaklaşık 100 bin kişilik bir liste aldı. TNS, deneklerin belirlenmesi için yapılması gereken anketi beş ayrı taşeron firmaya verdi.
TİAK, reyting havuzuna girecek isimlerin sağlıklı belirlenmesi için Marmara Üniversitesi’ni de denetçi olarak görevlendirdi. Üniversiteden denetçiler, mart-nisan tarihli raporlarında TNS’nin denek havuzunun sağlıklı olmadığı yönünde bir rapor hazırladı. Raporda anketlerin bazılarının masa başında hazırlandığı, adres ve denek bilgilerinin birbirini tutmadığı, bazı deneklerin anket bilgisinin eksik ve yanlış doldurulduğu kaydedildi. Bu tespitlerin ardından reyting ölçümü için oluşturulacak 3 bin 500 kişilik havuzun sağlıklı olmayacağı ifade edildi.
TİAK müfettişlerinin görüştüğü bir denek, kendisine alışveriş hakkında bir anket bırakıldığını söyledi. Marmara Üniversitesi’nin raporunda dikkat çekilen konulardan biri de, taşeron firmaların, oluşturulan denek listelerini hemen imha etmedikleri yönünde. Listelerin, anket yapıldıktan sonra başka kişilerin eline geçmemesi için hemen imha edilmesi gerekiyor.
Anketör gizli listeyi aldı
Marmara Üniversitesi ve TİAK denetçilerince hazırlanan raporlarda, bir taşeron firma çalışanının işten ayrıldıktan sonra anket listesini vermediği de iddia edildi. TNS’nin anlaştığı taşeron firmalardan birinde süpervizör olarak çalışan Tolga Y. ile Mine S.’nin sisteme girdikleri anketlerde hata olduğu belirlendi. İddiaya göre TNS durumu taşeron firmaya bildirdi. Tolga Y. ve Mine S.’nin işlerine son verildi. Tolga Y. işten ayrılırken anketleri ve denek listesini iade etmedi. Taraflar 8 Şubat 2012’de karakolluk oldu. Karakolda Tolga Y. ile görüşen TNS yetkililerinin skandalı önlemek ve listeleri almak için kendisine 20 bin lira ödediği iddia edildi.TNS ise açıklama yapmadı.
‘Deneklere nüfuz edilebilir’ uyarısı
Marmara Üniversitesi raporunda, yeni reyting sisteminin doðru þekilde iþlemesi için denek seçiminin önemine dikkat çekildi. Raporda, “Seçilen kiþilerin süreçle ilgili bilgilendirilmedikleri görülmüþtür. Kendilerine nüfuz edilmesi veya eriþilmesi giriþimlerine karþý önlem alýnmadığı anlaşıldı. Telefon kontrolleri sýrasýnda panelistlerin kendilerini arayanlara kod, kimlik vb. bilgi sormamasý da önemli bir sorun” denildi.
(Radikal-İsmail Sağıroğlu)
TNS AÇIKLAMASI
TİAK
TELEVİZYON İZLEME ARAŞTIRMALARI A.Ş.’ye
Konu: Basın yayın organlarında şirketimiz tarafından yürütülen reyting ölçüm sistemiyle ilgili çıkan haberler hakkında
Bugüne kadar muhtelif tarihlerde ve en son bugün çeşitli basın yayın organlarında şirketimiz tarafından yürütülecek reyting ölçüm sistemiyle ilgili çıkan haberler nedeniyle işbu açıklamanın yapılması zorunlu olmuştur.
Bildiğiniz üzere bugüne kadar yapılan ve özellikle bugün tarihli basın yayın organlarındaki haberde; denek listelerinin yapımcı şirketlerin eline geçmesi nedeniyle oluşturulmaya başlanan yeni denek havuzunda da sağlıksız yöntemler uygulandığı, hanelerin masa başından seçildiği, listelerin gizlenmediği, bazı denek adaylarının ‘tüketici eğilimi’ anketine katıldıkları, işten ayrılırken gizli denek listesini yanında götüren anket görevlisinin bir miktar para karşılığında anketleri iade ettiğine yönelik iddialar yer almıştır.
Söz konusu haberler olayları yanlış, eksik ve yanlı aktarmaktadır. Bu sözde haberlerde yer alan iddiaların hiçbirisi doğru değildir. Şöyle ki;
a) Şirketimizce yapılan veri tabanı araştırması kapsamında anket yapılacak deneklerin belirlenmesinde kullanılan metotlar daha önce TIAK ile aramızda mutabık kalınan şekilde ve usulde gerçekleştirilmektedir.
b) Haberde belirtildiğinin aksine hanelerin masa başında seçilmesi veya listelerin gizlenmemiş olması gibi bir durum da söz konusu değildir. TUİK’den temin edilen datalarda yer alan haneler arasından tesadüfen seçilme yöntemine göre belirlenen adreslerde anketler yapılmıştır. Bu anketlerin yapılması sürecinde anketler tamamlandıkça ve teslim alındıkça, yeni adresler teslim edilmek suretiyle ilerlenmiş, böylelikle tüm adreslerin görülmesinin önüne geçilmiştir.
c) Bazı denek adaylarının tüketici eğilimi anketine katıldıklarını zannettiklerine yönelik açıklamanın ise hiçbir dayanağı yoktur. Zira TİAK projesinde yer alan anketörlerin hangi konuda, nerede ve kimle anket yaptıkları hakkında anketörler gerekli ve yeterli şekilde bilgilendirilirler. Anketörler görevlendirildikleri alanda ve konuda çalışırlar, izahtan dahi vareste olan bu konuda daha fazla açıklama yapmanın gerekli olmadığını düşünüyoruz.
d) Söz konusu haberde yer alan “İşten ayrılırken gizli denek listesini de yanında götüren bir anket görevlisi ise karakolda biten kavgadan sonra listeyi 20 bin lira karşılığında geri vermiş olduğu” şeklindeki iddia da eksik ve yanlıştır.
Söz konusu haberde eksik ve yanlış olarak aksettirilen olay şirketimizin taşeron firması Sava firması ve eski çalışanları Mine Sarıkaya ve Tolga Yüksel arasında meydana gelmiştir.
Ancak daha önce tarafınıza 2012 yılı Şubat ayında şifahen belirtildiği, bunun üzerine şirketinizin 20.02.2012 tarihli TİAK toplantı notlarında belirtildiği ve yine 13.03.2012 ve 05.04.2012 tarihli yazımızla da açıklandığı üzere:
i. Sava isimli şirket, şirketimizin saha çalışmalarında kullandığı bir taşeron firmadır. Bu şirkette çalışmış olan Tolga Yüksel ve Mine Sarıkaya isimli şahısların iş sözleşmelerinin Sava tarafından 31.01.2012 tarihinde feshedildiği ve bu şahıslar ile Sava arasında iş hukukundan kaynaklanan alacak meselesi nedeniyle çeşitli sorunlar yaşandığı aynı dönemde tarafımıza bildirilmiştir.
ii. Söz konusu kişiler Sava tarafından iş akitlerine son verilmesi üzerine TİAK projesinde kullanılan bir kısım anket ve denek listelerini ellerinde bulunduklarını Sava’ya ve tarafımıza bildirmişler, Sava’dan alacaklarını tahsil edebilmek amacıyla 2012 yılı Şubat ayı başında Sava ve şirketimizle irtibat kurmaya başlamışlardır.
iii. Bu olay ortaya çıkar çıkmaz şirketimizce Tolga Yüksel ve Mine Sarıkaya’nın elinde bulundurduğu iddia edilen anket ve denekler de dahil olmak üzere, Sava tarafından yapılan tüm anketler 15.02.2012 tarihinde iptal edilmiş, TIAK projesinden çıkarılmıştır. Yukarıda belirtildiği üzere TIAK, tarafımızca 20.02.2012 tarihli TIAK toplantısında bilgilendirilmiş ve bu durum toplantı kayıtlarına geçmiştir.
iv. Yukarıda açıklanan olaylar nedeniyle şirketimiz Sava ile arasındaki veri tabanı araştırmasına bu tarih itibariyle son vermiş ve Sava’ya bu proje kapsamında başka herhangi bir iş vermemiştir. Şirketimiz iptal edilen anketlerin yenilemesini proje kapsamındaki diğer bir taşeron firma ile yapmaya başlamıştır.
v. Buna rağmen bu olayın projeye zarar vermemesi amacıyla süreç şirketimiz ve Sava tarafından yönetilmeye devam edilmiştir.
vi. Bu süreç yönetimi çerçevesinde sadece haberde adı geçen kişilere değil, Sava şirketinin, şirketimiz projelerinde çalışmış tüm çalışanlarına özlük haklarından kaynaklanan alacaklarının Sava tarafından ödenmesi sağlanmış, Sava’nın çalışanlarına bu kapsamda ödeme yapmasına şirketimiz nezaret etmiştir.
e) Bu tür münferit olayların saha araştırmasına konu projelerde rastlanması bilindiği üzere muhtemeldir. Ancak yukarıda da detaylı bir şekilde açıklandığı üzere şirketimiz, karşısına çıkan riskleri zamanında elimine etmiş, denek ve anket havuzunun herhangi bir şekilde bozulmamasını sağlamıştır.
f) Bu nedenle iş bu yazı konusu gazetelerde çıkan haberlerin asılsız, yanıltıcı ve yanlı olduğu aşikardır. Şirketimizin çalışmakta olduğu denek ve anket havuzu herhangi bir dış etkiye maruz kalmamış ve tamamen bilimsel yöntemlerle oluşturulmuştur.
Saygılarımızla,
Gülen Atakbek Guigaz